Na czym polega wydziedziczenie ?

Aby wyjaśnić istotę wydziedziczenia należy przybliżyć kwestię powołania spadkobiercy i zachowku.

W skrócie, spadkobiercom ustawowym, którzy zostali odsunięci od dziedziczenia przez spadkobierców testamentowych.

Samo pozbawienie udziału w spadku (poprzez nie powołanie w testamencie) nie jest wydziedziczeniem. Wydziedziczenie jest zarówno oddzielną instytucją prawną, jak i wymaga oddzielnego oświadczenia w testamencie.

Aby pozbawić bliskiego krewnego prawa do zachowku należy go wydziedziczyć

(Zachowek przysługuje, małżonkowi i dzieciom, lub małżonkowi i rodzicom- jeśli zmarły nie miał dzieci. Rodzeństwo spadkodawcy nie ma prawa do zachowku).

Kogo i kiedy można wydziedziczyć ?

Wydziedziczone mogą być osoby uprawnione do zachowku, o ile zajdą określone okoliczności (wydziedziczenie nie jest dowolne).

Przesłanki wydziedziczenia:

• 1. Uprawniony do zachowku wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • Norma powyższa dotyczy sytuacji, w których pomimo ingerencji spadkodawcy, jego przyszły spadkobierca zachowuje się niezgodnie z przyjętymi w społeczeństwie zasadami. Przykładowo:
    • Jego źródłem utrzymania jest działalność przestępcza
    • Jest rozrzutny, jest hazardzistą
    • Jest uzależniony od alkoholu, narkotyków
    • Uchyla się od pracy zarobkowej i żyje na cudzy koszt (np. wyłudza zasiłek
    • Prostytuuje się .
  • Ważne jest to, aby pomimo nacisków spadkodawcy, działalność ww. osoby była ciągła i stała.
  • Jeśli od momentu wydziedziczenia, do otwarcia spadku osoba wydziedziczona zmieniła styl życia, czy sposób zarabiania na życie – część doktryny uważa, iż mają możliwość wnoszenia o unieważnienie wydziedziczenia- zważywszy na ustanie jego przyczyn.

• 2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • Powyższa przesłanka przewiduje 2 sytuacje, będące podstawą do wydziedziczenia :
    • Przestępstwo umyślne – może dotyczyć zarówno osoby spadkodawcy jak i osób mu bliskich (innych członków rodziny, jak i np. konkubenta). Przestępstwo powinno być potwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu – choć nie zawsze, np. w sytuacjach stwierdzenia winy, lecz odstąpienia od ukarania np. w wyniku przedawnienia, czy abolicji.
    • Obraza czci –nie musi być karana, bardziej chodzi tu o wystąpienia publiczne i pewne zachowania– obrazę słowną, lub czynem.

Józef C. , syn Jakuba C. publicznie wielokrotnie, (często pod wpływem alkoholu) ubliżał ojcu - posługując się językiem wulgarnym i obraźliwym.

• 3. Uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
• Oznacza to sytuacje w których wydziedziczany odmawia udzielenia wsparcia:
  • Np. w trakcie choroby
  • Nie wypełnia obowiązku alimentacyjnego
  • Nie utrzymuje kontaktów z rodziną.
• Powyższe okoliczności muszą być trwałe – ewentualne wyłomy mogą być tylko wyjątkiem.

Jak wydziedziczyć ?

Jeśli osoba uprawniona do zachowku spełnia ww. przesłanki , aktu wydziedziczenia należy dokonać w testamencie.

W tym celu można sporządzić nowy testament (jeśli stary tego nie przewidywał) lub dokonać zmian w istniejących.

Porównaj : jak odwołać testament.

Wydziedziczając daną osobę należy wskazać (w miarę dokładnie) podstawę na jakiej to robimy.

Ja niżej podpisany, Jan Kowalski , wydziedziczam mojego syna- Cezarego, który nie chciał się opamiętać mimo moich licznych interwencji i nie porzucił stylu życia opartego o nadużywanie alkoholu, narkotyki i hazard.

Jakie są skutki wydziedziczenia ?

Wydziedziczoną osobę traktuje się tak jakby nie dożyła otwarcia spadku – w żaden sposób nie może uczestniczyć w podziale majątku.

W przypadku wydziedziczenia zstępnych (dzieci , wnuki) – ich zstępni są uprawnieni do zachowku w miejsce wydziedziczonego.

Kiedy wydziedziczenie jest bezskuteczne ?

Zważywszy na to, że wydziedziczenia można dokonać wyłącznie w testamencie, podlega ono takim samym rygorom jak sam testament.

Porównaj: nieważność testamentu

Ponadto pozostają dalsze rygoru, lub okoliczności powodujące bezskuteczność wydziedziczenia, bez koniecznośći obalania całego testamentu:

- nie spełnienie przesłanek dla wydziedziczenia

Zarówno pierwotnie (w ogóle nie było przesłanek do wydziedziczenia) , jak i następczo (po wydziedziczeniu, przesłanki wygasły).

- przebaczenie przez spadkodawcę :

Przebaczenie jest ważną instytucją. Musi być dokonane przez spadkodawcę z właściwym rozeznaniem (nie musi mieć zdolności do czynności prawnych – np. w okresie remisji choroby psychicznej u osoby ubezwłasnowolnionej.

Przebaczenie nie musi mieć żadnej określonej formy – może być ustna (choć wówczas należy mieć świadków na tę okoliczność), pisemna, dorozumiana (np. poprzez odwołanie testamentu, czy wręcz powołanie wydziedziczonego do spadku), lub bezpośrednio w testamencie – jako np. zmiana.

Jak obalić wydziedziczenie ?

Osoba niesłusznie wydziedziczona może dochodzić swoich praw w postępowaniu o zachowek.